De laatste zusters van Vlaanderen - Het Volk en Het Nieuwsblad/De Gentenaar
,,Sterke vrouwen, geen kwezels''
Bart Demyttenaere portretteerde twaalf Vlaamse kloosterzusters. Een wereld ging voor hem open.
,,De meeste zusters die ik heb ontmoet zijn heel sterke vrouwen die tot op hoge leeftijd actief blijven. Daar zeg je niet zo maar 'non' tegen"
Bart Demyttenaere (43) schreef boeken over gevangenissen, armoede, zelfmoord, vluchtelingen. ,,Waar ik in het kader van die onderwerpen ook kwam, bijna elke keer kwam ik er in contact met zusters. Het waren blijkbaar onderwerpen waar ook zij op de een of andere manier mee bezig waren. Gaf ik ergens een lezing, zaten er altijd wel enkele nonnetjes in de zaal. Zij begonnen mij te intrigeren. Ze boeiden mij en ik realiseerde me dat ze een uitstervend ras zijn. Nu zijn ze nog met 9.000, maar over twintig jaar schiet daar, enkele uitzonderingen niet te na gesproken, niemand meer van over. Ik dacht: ik maak er een boek over, dan leer ik ze vanzelf kennen.'' Als er één soort mensen is dat niet zo maar interviews geeft, dan zijn het wel kloosterzusters... ,,Ik heb heel lang moeten aandringen. Mijn argument was nochtans zo helder als wat, vond ik. Ze begrepen maar niet waarom de samenleving over hen zo'n eenzijdig beeld heeft, vaak ook helemaal fout over hen denkt: veel te negatief en vol clichés. Ik zei hen dat dit niet hoefde te verbazen; ze deden ook helemaal niets om dat beeld bij te stellen. Die kans wilde ik hen geven, door middel van interviews.'' ,,Nonnen worden ofwel voorgesteld als kwezels, naïeve wezens die niet meer van deze wereld zijn. Ofwel krijgen ze het beeld opgeplakt van de kwaaie non. Die beelden zullen natuurlijk wel bestaan -er zijn evenveel soorten nonnen als er mensen zijn- maar er zijn er ook anderen. Die heb ik gezocht. En gevonden.'' Heb je een representatief beeld kunnen schetsen van de Vlaamse zuster anno 2007? ,,Ik denk het wel. Ik heb een slotzuster kunnen interviewen. Dat schijnt hoogst uitzonderlijk te zijn. Via haar krijgen we een kijkje in de verborgen en bijzonder gesloten wereld van het slotklooster -het contemplatieve. De andere geïnterviewden zijn apostolische zusters, stuk voor stuk vrouwen die gekozen hebben voor een engagement in de samenleving: een missiezuster, een leerkracht, iemand die in de psychiatrie werkt, een manager, een politica. En een soeur: een zuster die niet heeft gestudeerd en haar hele leven ten dienste gestaan heeft van haar medezusters.'' Wat hebben zusters tegen het woord non? ,,Ach, van 'non' wordt makkelijk 'nonnetje' gemaakt en dat staat dan synoniem voor 'sukkeltje', en dat zijn ze in de meeste gevallen niet. De meeste zusters die ik heb ontmoet zijn heel sterke vrouwen die tot op hoge leeftijd actief blijven. Daar zeg je niet zo maar 'non' tegen.'' Zijn de zusters overbodig geworden? ,,Zusters hebben heel zwaar gewogen op onze maatschappij, denk maar aan het onderwijs, de zieken- en armenzorg, de psychiatrie. Wie weet nog dat veel OCMW's ooit ontstaan zijn uit het werk van kloosterzusters?'' ,,Veel zusters geven vandaag toe dat de noden waarvoor zij zijn opgericht, zijn ingelost. Strikt genomen zou je kunnen zeggen dat ze overbodig geworden zijn. Sommigen zeggen dat ook letterlijk. Het zijn de dynamische kloosterorden die zich heroriënteren. Ik zie dappere zusters die een hele carrière in het onderwijs achter de rug hebben en zich nu bezighouden met armen, drugsverslaafden... Veel zusters zien vandaag een opdracht in de zogenaamde nieuwe noden, de noden waarin de overheid schromelijk tekort schiet.'' Sterven ze uit? ,,Ik vrees het. Er is de ontkerkelijking. Bovendien hebben we ook geen band meer met kloosterzusters. In het beste geval kennen we nog ergens een tante nonnetje of hebben we nog vage herinneringen aan een zuster van wie we les hebben gekregen." Heeft het maken van dit boek je iets bijgebracht? ,,Voor ik aan dit boek begon, was ik nogal overtuigd van mijn eigen grote gelijk. Anderhalf jaar ben ik met die zusters bezig geweest. Zij hebben mij niet bekeerd -dat hebben ze ook nooit geprobeerd. Maar ze hebben mij wel geraakt. Ik heb een grote bewondering gekregen voor wie ze zijn en voor hun engagement -vaak tot op hoge leeftijd.''
(Dirk Musschoot in Het Volk en Het Nieuwsblad/De Gentenaar van 31 maart 2007)